Từ cảm thức được yêu thương đến văn hóa lòng biết ơn

05/06/2020


Từ CẢM THỨC ĐƯỢC YÊU THƯƠNG
đến VĂN HÓA LÒNG BIẾT ƠN

Sr. Maria Vũ Tuyết
Dòng Mến Thánh Giá Qui Nhơn

I. LỜI ĐẦU

Là con người ai cũng có trái tim, ai cũng biết yêu thương và muốn được yêu thương. Tình thương góp phần rất lớn trong việc hình thành phát triển con người toàn diện. Tình thương, nếu biết cảm nhận, nó sẽ giúp cho con người vượt mọi gian khó để  thành công trong cuộc sống và hạnh phúc trong tâm tình biết ơn vun đắp tình người.

Là người, ai cũng có một gia đình, một quê hương, dù là ở thôn quê, ngoại ô, hay thành thị. Là người, dù ở tôn giáo nào hay không tôn giáo, dù là chủng tộc nào hay quốc gia nào, con người cũng hưởng tình liên đới huynh đệ, nhờ nhau để sống, cộng tác với nhau để phát triển mọi khía cạnh, bởi lẽ không ai là một hòn đảo. Ý thức được điều này con người sẽ gia tăng tinh thần trách nhiệm liên đới và sẽ đạt được quyền lợi chung nhiều hơn.

Cuộc sống con người, dù ở xã hội nào, chính thể nào cũng có điều tốt và điều xấu, cũng phải chạm trán với thách đố và sự cố do thiên tai hay sự thiếu ý thức mình được yêu thương mà gây ra đổ vỡ, hậu quả tác hại lẫn nhau. Chỉ khi con người biết nhìn lại, rút kinh nghiệm, mình đã được yêu thương, được nhận lãnh; tới lượt mình, mình cũng phải đáp đền bằng sự tôn trọng nhân vị, bác ái chân thành với tha nhân. Có được như thế, thì con người mới có an bình nội tâm và thế giới mới có hòa bình.

Cuối cùng, qua tình gia đình, quê hương, Giáo hội, và xã hội được xem như yếu tố căn bản để con người vươn tới tình Chúa. Vì con người chỉ là thụ tạo, dù có nỗ lực đến đâu cũng không lấp đầy khát vọng vô biên và bù đắp lại sự giới hạn của con người. Chỉ có Chúa là Đấng Tạo Hóa, quyền năng, Ngài tạo dựng con người, Ngài có quyền cho chết và làm cho con người sống lại. Hơn nữa, tình yêu Chúa viên mãn, không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu thí mạng sống cho người mình yêu. Lòng Chúa thương xót không gì có thể đo lường được. Do đó, mục đích đời người là cảm thức mình được Chúa yêu thương, để sống tình con thảo là đền đáp ơn Chúa bằng cách yêu Chúa hết lòng hết trí và thương tha nhân như chính mình vậy.

II. QUẢNG DIỄN

1. Cảm thức tình thương từ lòng đất mẹ.

a. Nơi thôn làng:

Cho dù họ được sinh ra nơi thôn làng, dưới mái nhà đơn sơ, bên hàng rào dậu, bên lũy tre làng, có dòng sông nhỏ…  họ thường kể cho tôi nghe, họ vẫn nhớ lắm:

Tiếng gà gáy như đồng hồ báo thức, người người thức giấc để lo phận việc mình, người đến nhà thờ, người đọc kinh, người ra đồng ruộng, người làm vườn, người nấu nướng, người dọn hàng…  nhịp sống quê tôi làm cho con người kiên nhẫn, bình dị. Từ buổi sáng sớm trong bầu khí yên tĩnh, tươi mát, trong lành, có sương sa làm óng ánh hai bên bờ cỏ, có hương thơm hoa cỏ đồng nội chan hòa khắp nơi.


Trưa về trời nắng có cốc chè tươi, có ly nước mía, có trái dừa xiêm, có gáo nước lạnh, ai mà dễ quên. Tháng hạ, thoang thoảng từ xa làn gió nhẹ lướt qua giữa trưa hè oi bức, thường đánh vào các hàng tre chạm nhau, âm vang hòa cùng gió uốn mình du dương. Đám trẻ thích thú vì không ngủ trưa để trèo cây khế, cây mận, cây xoài, cây me… hái trái mãng cầu, trái ổi, trái chùm ruột, trái đu đủ, trái thanh long… ôi quê hương sao ý vị quá! 

Tiếng ụm ọ của đàn bò báo hiệu một ngày đã xong nhiệm vụ, chúng reo vui trở về chuồng, mùi thơm của mùa lúa mới, mùi rơm rạ đang cuốn về nhà. Từng người gánh gồng lúa về như thành quả thu hoạch của ngày lao nhọc đã qua. Tiếng trẻ thơ vô tư đùa giỡn, thả diều trong những chiều gió lộng, chạy đá banh trên sân cỏ, làm đẹp thêm nếp sinh hoạt của quê nhà. Một ngày vất vả nhưng hôm nào có lễ chiều, họ cũng nhanh nhẹn sắp xếp để đến tham dự thánh lễ. Sau thánh lễ nhóm trẻ còn tập hát hay học giáo lý nữa.

Những đêm trăng sáng là bức tranh màu pha ánh sáng huyền dịu, như phụ họa xa xa cho tiếng hát hò bên chày giã gạo, tiếng ca dao tục ngữ của đôi nam nữ tát nước vọng về. Gần hơn, chỗ nọ gia đình hàn huyên trước sân nhà trên võng hay chõng tre, chỗ khác nữa đám trẻ chơi trò cút bắt la hét vô tư. Tháng Đức Mẹ họ họp nhau từng nhà để đọc kinh liên gia…

Vào mùa đông, thường có mưa gió và bão lụt, những lúc này, càng biểu hiện rõ hơn sự quan tâm giúp đỡ của người lớn "lá lành đùm lá rách", trẻ thơ thì có kỷ niệm chèo sõng, lấy ván bơi thuyền, tắm mưa, lội nước bạc, bắt cá trắng, cá chốt, cá tràu, cá trê…
Tình làng nghĩa xóm, đơn giản trao nhau tiếng cười chân chất nhưng đượm lòng thành. Nay tô chè, mai bát cháo, một chút đặc sản đầu mùa họ đem sang cho nhau để làm quà. Nỗi buồn vui khi bất ngờ đến cho một gia đình nào thì như niềm vui và nỗi buồn của cả làng. Với công việc đồng áng, họ biết làm dần công, hợp tác, nay cùng nhau cấy cày ruộng cho nhà này, mai tới phiên nhà kia, cứ thế xoay chuyển. Đình làng là nơi hội tụ các lễ hội và giải trí vui chơi, theo các tập tục cha ông để lại đã thành truyền thống vừa ý nghĩa vừa gây tình đoàn kết xóm làng. Tiếng chuông nhà thờ vang vọng linh thiêng, hay tiếng gõ mõ chùa chiền trầm mặc, là lời mời gọi dân làng đến tôn thờ Đấng họ suy tôn và cầu cho dân bình an, đạo đức, đất nước giàu mạnh, cảnh vật thái hòa.
Ngày ngày, tuổi thơ họ được hình thành, họ lớn lên, giờ mang ký ức đầy ắp tình thương của Chúa qua gia đình, bạn bè, hàng xóm, quê làng. Vì chiến tranh, vì hoàn cảnh, họ phải từ giã quê hương. Họ cùng số phận với bạn bè, sống kiếp tha phương, người ở cao nguyên, người ở đồng bằng, kẻ ở đô thành, người ở thôn quê, kẻ ở Việt Nam, người ở hải ngoại. Nhưng họ cùng có mẫu số chung, họ chắc chắn rằng: nhờ được nuôi dưỡng trong sự đùm bọc lẫn nhau, nhờ được các vị tiền bối nhắc nhở, ăn quả nhớ kẻ trồng cây, uống nước nhớ nguồn, và nhất là nhờ sự tự ý thức họ cảm nhận dần dần được sự yêu thương từ gia đình, từ quê hương, từ lòng đất mẹ, nên họ mang nỗi niềm nhớ nhung sâu thẳm về tình nghĩa mà họ đã lãnh nhận được, hấp thụ được từ nghĩa cử thân tình của tất cả những người thân trong gia đình cũng như của láng giềng, bà con hàng xóm. Họ xốn xang niềm thương nhớ khi ký ức gợi về: “Quê hương là chùm khế ngọt. Cho con trèo hái mỗi ngày. Quê hương là đường đi học. Con về rợp bướm vàng bay. Quê hương là con diều biếc. Tuổi thơ con thả trên đồng. Quê hương là con đò nhỏ. Êm đềm khua nước ven sông… Quê hương mỗi người chỉ một, như là chỉ một Mẹ thôi. Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người” (Thơ: Đỗ Trung Quân. Nhạc: Giáp Văn Thạch). 

Và khi cầu nguyện với Chúa, nhớ về công ơn cha mẹ, nhớ về tình Chúa bao la, họ thấy mình quá bé nhỏ, không biết lấy gì đền đáp và dâng lên Ngài, chỉ có lòng biết ơn là lấy tình yêu đáp trả tình yêu mới làm yên lòng những người thụ ơn, như nhạc sĩ Cao Huy Hoàng đã cảm hứng “ Cuộc đời này con có gì mà dâng Chúa đâu, những luống cày sâu trời tối mau cha chưa kịp về. Mẹ bận rộn từng ngày lo no cơm ấm áo, có chi đâu, Ngài ơi có chi mà dâng lên Ngài… Con xin tiến dâng lên tình yêu mến nhờ những hy sinh được êm ấm gia đình. Con xin tiến dâng lên tình yêu mến, nguyện Chúa đoái thương gia đình con được bình an!

Nhìn lại các anh chị, bà con di dân trong hội đồng hương, họ cùng mang tâm sự gần như nhau. Họ bảo nhau, với tình thương mình được lãnh nhận từ lòng đất mẹ, mình sống sao để mình vẫn chính là mình, không tha hóa. Mình biết ơn nơi đã đào tạo ra mình, mình ra đi, mình có cơ may hơn người ở lại. Mình phải làm gì? Thế rồi, thật đáng kính, nơi đất khách, cả trong nước lẫn nước ngoài, họ cũng vất vả lầm than, có người từng buôn gánh bán bưng, làm thuê làm mướn, vất vả nơi các công xưởng, hay tiệm hàng từ sáng sớm đến chiều tà. Phải nỗ lực để thích nghi với ngôn ngữ, văn hóa, hoàn cảnh của cuộc sống mới. Vậy mà, với lòng biết ơn, họ nhớ cầu nguyện, thăm hỏi, dành dụm để vừa nuôi sống mình và vừa gởi về cho cha mẹ, anh chị em, bà con còn ở quê nhà, họ còn chia sẻ để giúp đỡ đồng bào nghèo, người gặp cảnh khó khăn. Có những cụ già để dành tiền hưu, tiền trợ cấp, tiền bệnh tuổi già, có những người đi nhặt lon hay đồ phế thải bán, gom góp gởi về quê hương mình. Tất cả các nghĩa cử cho đi của họ như bắt nguồn từ một nhận thức “mình được yêu thương nên mình phải có lòng biết ơn”. Có lẽ cũng vì lý do này mà một số bạn trẻ đã quyết "ra đi" để có một chút gì đó để đền đáp cho gia đình, cho quê hương mình, nên họ (ít nhất là 39 bạn trẻ) đã bị chết cóng trong container của các xe đông lạnh trên hành trình họ đi mà họ chưa tới nơi họ muốn tới trong năm 2019 vừa rồi! Và ngược dòng thời gian, cao điểm là biến cố 1975, có biết bao người vì gia đình, vì tổ quốc, họ đã phải ra đi và nhiều người đã chết trên đường bộ, đường rừng, đường biển vì hải tặc, bão tố, hay thiếu lương thực…

b. Nơi thành thị:

Cho dù họ được sinh ra nơi đô thành, giữa bao nhiêu tiện nghi và tiếp xúc với nhiều văn minh kỷ thuật tân tiến…  họ đã chia sẻ cho tôi nghe, họ vẫn nhớ lắm:

Từ khi mình chập chững vào đời, khi bắt đầu có trí nhớ, tuổi thơ mình được cưng chiều nhưng ba má cũng kỷ luật lắm để huấn luyện mình. Phòng mình rộng như phòng ba mẹ mình, được trang hoàng đẹp, với đủ loại đồ chơi. Ngoài ba má chăm sóc, vỗ về mình còn có chị nuôi phụ ba má lo cho mình và anh hai của mình nữa.

Mỗi lần ra khỏi nhà, nhất là đi học ba đưa mình đi bằng xe con. Bạn Mai gần bên nhà, học cùng lớp nó không có xe đi, mình đã xin ba cho bạn cùng đi với hai anh mình, thế là mình vui cám ơn ba, cám ơn bạn Mai đã chịu đi với mình. Trên trường có lần bạn kia đã làm khổ mình: "Đừng chơi với con nhà giàu bay, nó hách lắm". Lúc đó, mình đâu có hiểu hách là gì! Nhưng may có bạn Mai đã bào chữa cho mình. Mỗi lần đi học má thường chuẩn bị cho mình đủ thứ thức ăn để giờ ra chơi mình dùng, mình không hiểu sao lúc ấy mình hay mời các bạn, nhất là các bạn không có gì để ăn, có một bạn nghèo kia, khi cầm miếng bánh mì kẹp bơ thịt mình trao cho, mắt bạn rưng rưng, mình cũng chẳng hiểu tại sao, bây giờ mình vẫn tự hỏi; bạn muốn khóc vì lòng tốt của mình, hay bạn tủi thân vì hoàn cảnh gia đình của bạn?. Học hành thì mình cũng khá, đâu lạ gì, vì có gia sư dạy thêm cho mình tại nhà. Có bạn Hùng ngồi gần bên không hiểu bài hỏi mình, mình không chỉ cho bạn, bạn tức mình viết vào mảnh giấy với hàng chữ "nhà giàu, học giỏi mà ích kỷ, xấu quá!" rồi dán vào lưng mình. Biết được, mình khóc, về méc ba, ba đâu có bênh mình, ba bảo: "lần sau con nhớ giúp cho bạn hiểu mới phải chứ, vì con có điều kiện để học hơn bạn của con mà". Giờ chơi ở sân trường, có mấy lần mình chỉ chơi với bạn Mai và bạn Chói, cô giáo chủ nhiệm đã nhắc nhở: "Giờ chơi, chúng con nên chơi chung với nhau, để sau này lớn lên chúng con có sự quan tâm chung đến mọi người, nhất là những người kém may mắn. Chúng con sẽ cộng tác với nhau để giúp xây dựng nước nhà. Mình còn có anh hai, hai anh em hay quấn quýt bên nhau, nhưng mỗi lần anh giành đồ chơi của mình, hay trêu chọc mình là con gái thế này, con gái thế kia, mình thua la hét thật to để ba má nghe và đến cứu hộ cho mình. Lần nào anh hai cũng bị nặng tội hơn, vì anh vai lớn. Bây giờ mình thấy tội nghiệp anh hai, vì có mấy lần mình vu oan cho anh, vì thương em không bao giờ anh biện hộ lại, âm thầm bị ba má rầy la. Giờ này, mình thấy hối hận, muốn nói lời xin lỗi anh, nhưng anh đã mất rồi! Mình cảm nhận được tình thương của anh và hứa sẽ không bao giờ vu oan cho ai nữa.

Vào các ngày nghỉ, ba má đưa mình đi các nơi dã ngoại như Sở Thú, Đầm Sen, Suối Tiên, Đại Nam… vv, rồi vào nhà hàng dùng bữa. Khi đi ngang qua đường phố mình thấy có thằng bé âm thầm đi vào ngõ nhỏ, một chén cơm chiều, lòng nó vẫn chưa no. Rồi có mấy em bé hoặc các cụ già nghèo khổ đói rách khắp đó đây, ở các góc phố, họ bán vé số hay ăn xin lòng hảo tâm của mọi người. Hai bức họa nhân sinh quá khác biệt nhau, một bên sung túc đầy đủ, một bên cơ hàn túng thiếu, tuổi thơ mình đã in hình bóng hai bức họa đó, mãi sau này mình mới hiểu những người may mắn là những người lấy bớt phần nào hạnh phúc của người bất hạnh. Một lần nọ, vào tiệm ăn sáng, ba mẹ thấy mình cứ chăm chăm nhìn cô bé bẩn thỉu tiến đến một vị khách kia đã dùng xong tô phở và bé đó húp chút nước phở còn thừa lại. Như hiểu ý mình, má đưa cho mình mấy đồng để tặng cô bé đáng thương kia. Cô bé mở đôi mắt tròn xoe, nhìn mình miệng nhoẻn cười. Sau này mình mới hiểu, cô bé đã cho mình một bài học lạc quan trong cuộc sống.

Ngoài gia đình, học đường, tuổi thơ mình còn được ươm trồng nơi giáo xứ, có cha, thầy, soeurs, anh chị giáo lý viên, anh ca trưởng và các bạn ca đoàn. Các vị có trách nhiệm này luôn cho mình gương chứng nhân hơn thầy dạy. Mình được học sự lễ phép và cách sống đạo. Sau này mình hiểu đây là nền tảng cho đời sống nhân bản và đời sống Kitô giáo. Để cảm thông với hoàn cảnh tội nghiệp, thỉnh thoảng các anh chị huynh trưởng đưa các bạn và mình đi thăm các nơi như: trại cùi, cô nhi viện, bệnh viện, nhà khuyết tật, trại tù binh… Lại thêm những hình ảnh đối n