Mục vụ giới trẻ theo Tông huấn Chúa Kitô đang sống

24/06/2020


MỤC VỤ GIỚI TRẺ THEO TÔNG HUẤN CHÚA KITÔ ĐANG SỐNG 

Lm. Phêrô Nguyễn Chí Công

WGPNT (24.6.2020) - Nhìn vào thực trạng đời sống đức tin của giới trẻ Công giáo nói chung và giới trẻ Công giáo Việt Nam nói riêng, những ai có trách nhiệm đều không khỏi bùi ngùi và lo lắng. Vì bên cạnh một thiểu số người trẻ còn mặn mà với đời sống đức tin, với việc đến với Giáo Hội, vẫn còn một số rất đông người trẻ lạnh nhạt, hay thậm chí rời xa việc sống đạo. Không ít trong số đó “còn yêu cầu Hội Thánh buông tha cho các em, vì các em cảm thấy khó chịu, nếu không muốn nói là bực bội, về sự hiện diện của Hội Thánh[1]. Vì sao vậy? Với một cái nhìn thực tế, Đức Thánh Cha thẳng thắn đưa ra câu trả lời: “người trẻ thường không cảm thấy các chương trình thông thường của chúng ta đáp ứng được các mối quan tâm, các nhu cầu, các vấn đề, và các thương tổn của họ” (số 202). Điều này lý giải cho việc tại sao người trẻ có thể sẵn sàng hy sinh thời giờ, tiền bạc, sức lực cho những hoạt động thiếu lành mạnh hơn là nhiệt tình đến với các hoạt động hữu ích của Giáo Hội.

Cùng với việc xác định lại giá trị và vị trí của người trẻ trong Kinh Thánh (chương 1), trong mối tương quan với “Đức Giêsu Kitô, Đấng luôn trẻ trung” (chương 2), để nhắc nhở người trẻ “các con là hiện tại của Thiên Chúa” (chương 3), các con được Thiên Chúa yêu thương, được Đức Giêsu Kitô, Đấng đang sống, cứu độ, được Chúa Thánh Thần giúp đi sâu vào con tim của Đức Kitô để luôn được tràn đầy tình yêu, ánh sáng và sức mạnh, đồng thời để nhận ra tuổi trẻ là một Hồng ân, là một thời gian được chúc phúc (chương 4), theo đó, “những nẻo đường của tuổi trẻ” được lớn lên trong tình bạn với Đức Giêsu Kitô (chương 5), mà không ngừng gắn bó với cội rễ, nghĩa là luôn nối kết tương quan với văn hóa, tôn giáo và người cao niên (chương 6), giờ đây, với chương kế tiếp này, Đức Thánh Cha Phanxicô mời gọi chúng ta nhìn lại những hoạt động mục vụ của mình dành cho giới trẻ, cũng như gợi mở những cách thức hoạt động mới, hầu đem lại những hiệu quả tốt đẹp cho việc mục vụ giới trẻ của Hội Thánh trong thế giới hôm nay.

I. Hoạt động mục vụ giới trẻ mang tính hiệp hành

1. Tính hiệp hành (synodalité) liên kết các nhóm, các hiệp hội, các phong trào trong cùng một mục đích

Cùng với sự nở rộ và lan rộng của các hiệp hội và các phong trào chủ yếu gắn bó với người trẻ, ĐTC nhận thấy có hai khía cạnh đang lớn lên trong Giáo Hội. Đó là: “sự ý thức toàn thể cộng đồng phải tham gia vào công cuộc Phúc âm hóa người trẻ, và nhu cầu cấp bách để người trẻ đảm nhận một vai trò quan trọng hơn nữa trong các chương trình mục vụ” (số 202). Vậy nên, đây không còn là hoạt động riêng rẽ của một số nhóm, hay một số phong trào hoặc một số hiệp hội nhưng là sự tham gia của toàn thể cộng đồng Dân Chúa. Do đó, cần thiết phải có sự hiệp thông nhiều hơn nữa giữa các nhóm, và sự phối hợp tốt hơn các hoạt động của họ trong việc tham dự vào định hướng hoạt động mục vụ tổng thể của Hội Thánh (x. số 202).

Hoạt động mục vụ giới trẻ của Hội Thánh không ngoài mục đích “đưa người trẻ đến với Chúa Kitô và Hội Thánh” (số 205), giúp người trẻ mỗi ngày mỗi “đào sâu kinh nghiệm cá vị của mỗi người về tình yêu của Thiên Chúa và của Đức Giêsu Kitô đang sống” (số 214). Điều này cần được các nhóm, các phong trào và cộng đoàn Dân Chúa lưu ý khi đưa ra các hoạt động mục vụ của mình. Nói rõ hơn, Mục Vụ Giới Trẻ phải mang tính hiệp hành, “nghĩa là có khả năng liên kết trong một “hành trình chung” (số 206).

Trích từ văn kiện kết thúc Thượng Hội Đồng Giám Mục lần thứ XV, số 123, Đức Thánh Cha khẳng định, tính hiệp hành chỉ có thể hiện diện trong mục vụ giới trẻ khi tồn tại “sự quý trọng các đặc sủng mà Chúa Thánh Thần ban cho mỗi thành viên trong Giáo Hội theo ơn gọi và vai trò của mình” (số 206). Vậy nên, “chúng ta không được gạt bỏ một ai hoặc làm cho ai muốn xa lánh chúng ta[2]. Ngược lại, “chúng ta cũng đón nhận với lòng biết ơn sự đóng góp của các tín hữu giáo dân, ..., cùng sự chung tay góp sức của các người sống đời thánh hiến nam và nữ, của các nhóm, hội đoàn, và phong trào[3].

Với Đức Thánh Cha, đây mới là khuôn mặt của Giáo Hội[4], “một Giáo Hội có khả năng cho thấy được nét phong phú nhờ tính đa dạng”. Do đó, khi cộng đoàn Dân Chúa hiệp hành cùng nhau trong Mục Vụ Giới Trẻ là lúc “chúng ta có thể diễn tả tốt hơn một thực tại đa diện kỳ diệu mà Hội Thánh của Đức Giêsu Kitô phải trở thành”. Và, Đức Thánh Cha cho rằng Hội Thánh có thể thu hút người trẻ với khuôn mặt đó của mình, nơi cho thấy “mạng lưới các ơn ban đa dạng mà Chúa Thánh Thần không ngừng tuôn đổ và luôn đổi mới Hội Thánh”.

2. Tính hiệp hành nối kết người trẻ vào trong chính hoạt động mục vụ, trở nên tác nhân của mục vụ

Tính hiệp hành trong Mục Vụ Giới Trẻ không chỉ nối kết các nhóm, các hội đoàn, các phong trào gắn bó với người trẻ, nhưng đối với Đức Thánh Cha, tính hiệp hành còn nối kết người trẻ vào các hoạt động mục vụ này. Ngài tuyên bố, “chính người trẻ là tác nhân của Mục Vụ Giới Trẻ” (số 203). Vì “họ biết cách nào là tốt nhất để quy tụ lại với nhau” (số 209). Vì họ có thể “giải quyết các vấn đề nhạy cảm cũng như các mối bận tâm của những người trẻ khác bằng ngôn ngữ của họ” (số 203). Và vì họ có thể “giúp chúng ta nhận ra nhu cầu phải có những phong cách làm việc và chiến lược mới” (số 204) “phát sinh hiệu quả tốt lành và thông truyền hữu hiệu niềm vui Tin Mừng” (số 205). Như thế, người trẻ không còn bị đặt ra bên lề của việc mục vụ như những người không có liên can, hay chỉ là đối tượng thụ động của việc mục vụ nhưng là thừa tác viên của hoạt động mục vụ giới trẻ với tất cả ý thức, trách nhiệm và quyền lợi.

Bên cạnh đó, Tông huấn còn đưa ra những chỉ dẫn nhằm giúp người trẻ tham gia và có đóng góp tích cực hơn cho tính hiệp hành của hoạt động mục vụ. Trước hết, song song với việc cần được hỗ trợ và hướng dẫn từ những người đồng hành, người trẻ cần “được tự do phát triển những cách thức mới với tinh thần sáng tạo và táo bạo” (số 203). Nói cách khác, những người đồng hành cần chuyển từ hành động “làm thay” thành hành động “gợi mở” giúp người trẻ biết “vận dụng sự thông minh, năng khiếu và kiến thức của mình” (số 203) trong các hoạt động mục vụ giới trẻ. Thứ đến, “Mục Vụ Giới Trẻ cần được linh động hơn và mời người trẻ đến các sự kiện mà nơi đó, người trẻ không chỉ có cơ hội học hỏi nhưng còn để chia sẻ cuộc sống, liên hoan, hát múa, nghe những câu chuyện thực của các chứng từ và cùng nhau gặp gỡ Thiên Chúa hằng sống trong cộng đoàn” (số 204). Như thế, mục vụ giới trẻ không chỉ đóng khung và giới hạn trong các buổi hội học, báo cáo, tường trình nặng tính “kế hoạch”; nhưng trở nên sống động, trẻ trung với những hoạt động gần gũi với thế giới của người trẻ. Sau cùng, để người trẻ hiệp hành trong Mục Vụ Giới Trẻ, Đức Thánh Cha cho rằng, “chúng ta nên xem xét nhiều hơn đến những thực hành đã mang lại hiệu quả, như những phương pháp, ngôn ngữ, mục tiêu tỏ ra hữu hiệu trong việc đưa người trẻ đến với Chúa Kitô và Hội Thánh” (số 205). Với lời khẳng định này, Đức Thánh Cha như chấp nhận việc sẵn sàng phá bỏ các rào cản liên quan đến “nguồn gốc hay nhãn hiệu”, “bảo thủ hay cấp tiến”, đã góp phần không ít tạo ra sự nghèo nàn, sự nhàm chán, sự đơn điệu của những hoạt động mục vụ dành cho người trẻ. Bởi lẽ, với ngài, việc giúp người trẻ đến được với Chúa Giêsu thì quan trọng hơn. 

II. Những đường hướng hoạt động chính yếu: Tìm kiếm và thăng tiến

Dựa trên hoàn cảnh thực tế, Đức Thánh Cha đã đề nghị hai hướng đi chính cho mục vụ Giới Trẻ: tìm kiếm những bạn trẻ mới và thăng tiến những bạn trẻ đã và đang sinh hoạt giới trẻ (x. số 209). Đây như một hành trình liên tục nhằm giúp người trẻ tiến tới sự trưởng thành Kitô hữu.

1. Tìm kiếm 

Thật đáng khích lệ khi trong nhiều giáo xứ, nhờ sự quan tâm của các Cha xứ, những đoàn thể dành cho người trẻ vẫn còn hiện diện. Hội con cái Đức Mẹ, Giới trẻ Phan Sinh, Huynh trưởng Thiếu Nhi Thánh Thể, Ca đoàn, Giáo lý viên, Sinh viên Công giáo, Hướng đạo... trở nên những môi trường sống động với các hoạt động phong phú để người trẻ sống đức tin. Thế nhưng, chỉ có một số ít người trẻ còn quan tâm, còn tham gia các đoàn thể, phong trào như thế. Câu hỏi được nêu lên: Những bạn trẻ còn lại ở đâu? Có thể họ đang đi làm ở một nơi xa. Có thể họ đang đi học trong các trường đại học, cao đẳng hoặc trung học ở một địa phương khác. Dẫu vậy, chúng ta không thể phủ nhận rằng, vẫn còn nhiều bạn trẻ đang hiện diện ngay trong giáo xứ. Tu sĩ Lôrensô Vũ Văn Trình, MF, nhận định về họ như sau:  “Họ có mặt ở nhà thờ nhưng không hề ý thức mình đang có mặt ở đó để làm gì, chỉ mong sao giờ lễ mau kết thúc [...]. Họ mang danh nghĩa là đạo gốc nhưng dường như họ theo đạo chủ yếu làm cho cha mẹ vui lòng, không ý thức mình là người Kitô hữu[5].Vì thế, Đức Thánh Cha nêu lên hướng đi thứ nhất trong việc mục vụ giới trẻ là “tìm kiếm”. Ngài viết: “tìm kiếm, mời và kêu gọi để hấp dẫn các bạn trẻ mới, hướng các bạn tới với một kinh nghiệm về Chúa” (số 209).

Đức Thánh Cha biết rằng việc tiếp cận với người trẻ không hề dễ dàng (x. số 202), vì thế, ngài đề nghị nên khuyến khích và tạo một không gian tự do để những bạn trẻ hăng hái Phúc âm hóa những người trẻ khác ở mọi nơi, trong mọi hoàn cảnh (x. số 210). Hay nói cách khác, ngài muốn chúng ta tin tưởng vào các bạn trẻ vì các bạn trẻ biết cách “làm thức tỉnh một kinh nghiệm đức tin sâu sắc” (số 210) nơi các bạn trẻ khác qua các sự kiện lễ hội, các hội thao, các cuộc trò chuyện; vì các bạn trẻ biết cách “loan báo Tin Mừng qua các mạng xã hội, qua các tin nhắn, các bài hát, video, và những phương tiện truyền thông khác” (số 210). Điều quan trọng là giúp các bạn trẻ “có đủ mạnh dạn để gieo hạt giống Tin Mừng đầu tiên trên mảnh đất màu mỡ là tâm hồn của một bạn trẻ khác” (số 210). Sự mạnh dạn đó chắc hẳn các bạn trẻ sẽ thủ đắc được nếu có sự tin tưởng của Giáo Hội, của những người đồng hành dành cho họ.

Cùng với việc mời gọi Giáo Hội tin tưởng vào người trẻ, Đức Thánh Cha cũng không quên nhắc nhở chúng ta “cần quan tâm đến ngôn ngữ biểu lộ của sự thân tình, ngôn ngữ của tình yêu quảng đại và tương giao hiện sinh” (số 211). Bởi lẽ chỉ có ngôn ngữ tình yêu này mới “chạm được đến lòng người, tác động đến cuộc sống, đánh thức những khát khao và hy vọng” (số 211) nơi người trẻ. Bởi lẽ chỉ có “văn phạm của tình yêu, chứ không phải bằng cách thuyết giảng chiêu dụ” mới thiết lập được mối tương quan gần gũi, thân thiết giữa người trẻ với Giáo Hội. Và bởi lẽ, chỉ có ngôn ngữ tình yêu “của những người sống hiến thân, những người sống với họ và cho họ” (số 211) mới làm cho “lời rao giảng tiên khởi (kerygma) không ngừng vang to: “Đức Giêsu Kitô yêu bạn; Ngài hiến mạng sống mình để cứu bạn; và bây giờ Ngài đang sống bên cạnh bạn mỗi ngày để soi sáng, ban sức mạnh và giải thoát bạn” (EG số 164), giúp người trẻ nhận ra ngôn ngữ tình yêu cũng chính là ngôn ngữ Chúa Giêsu vẫn luôn nói với họ trong từng giây phút sống mà họ tìm kiếm không ngơi nghỉ. 

2. Thăng tiến 

Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm những bạn trẻ mới để giúp họ có được kinh nghiệm về Chúa, Đức Thánh Cha còn đề nghị cần phát triển một lộ trình cho những người đã có kinh nghiệm về Chúa để trưởng thành hơn (số 209). Đó là đường hướng thứ hai Đức Thánh Cha đề cập đến: thăng tiến, nghĩa là “lớn lên trong Đức Kitô” (EG. số 160).

Ở đường hướng thứ hai này, Đức Thánh Cha gợi lên cho chúng ta hai hướng dẫn cụ thể mà ngài gọi là “hai trục chính”. “Một là đào sâu lời rao giảng tiên khởi (kerygma), vốn là kinh nghiệm nền tảng của cuộc gặp gỡ Thiên Chúa qua cái chết và sự Phục Sinh của Đức Giêsu. Hai là sự phát triển trong tình huynh đệ, trong đời sống cộng đoàn và phục vụ” (số 213).

Với ngài, “Lời rao giảng tiên khởi (kerygma)” có một vị trí quan trọng và bất khả thay thế trong việc huấn luyện đức tin Kitô giáo, nói chung, và trong việc huấn luyện giới trẻ, nói riêng. Ngài viết: “...sẽ là một sai lầm nghiêm trọng khi nghĩ rằng trong Mục Vụ Giới Trẻ “Lời rao giảng tiên khởi (kerygma)” nên nhường chỗ cho một sự huấn luyện được cho là vững chắc hơn” (số 214). Trong Tông huấn “Niềm Vui Tin Mừng”, Đức Thánh Cha giải thích tầm quan trọng của Lời rao giảng tiên khởi như sau:

Lời loan báo tiên khởi mang tính Ba Ngôi. Lửa của Chúa Thánh Thần được ban cho dưới dạng các cái lưỡi và giúp chúng ta tin vào Đức Kitô, Đấng nhờ sự chết và sống lại của Ngài, mặc khải và thông truyền cho chúng ta lòng thương xót vô biên của Cha”(EG số 164).

Điều này “diễn tả tình thương cứu độ của Thiên Chúa” (EG số 165). Do đó, Kerygma là “sứ điệp có khả năng đáp lại khát vọng về sự vô biên luôn nằm trong trái tim mỗi người” (EG số 165), trong đó, có cả những người trẻ hôm nay. Vì thế, Đức Thánh Cha tái khẳng định điều đã được nói đến trong Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng, “tất cả sự huấn luyện đức tin Kitô giáo trước hết là việc đi sâu vào Lời rao giảng tiên khởi và làm cho nó ngày càng đi sâu hơn và tốt hơn trong cuộc sống chúng ta” (EG số 214; CV số 214).

Tuy nhiên, Đức Thánh Cha nhắc nhở chúng ta đừng dừng lại việc đào sâu Kerygma “bằng loại hình tuyên truyền có tính giáo điều” (x. số 214). Ngài nhấn mạnh rằng, “Đừng quá lo lắng truyền đạt thật nhiều nội dung giáo thuyết, nhưng trước hết, hãy cố đánh thức và giúp các bạn (trẻ) đào sâu những kinh nghiệm tuyệt vời có sức nâng đỡ đời sống Kitô hữu” (số 212). Ngài cũng không quên nhắn nhủ, “hãy tạo điều kiện để (các bạn trẻ) gặp gỡ Chúa Giêsu, Đấng đã chạm đến trái tim họ” (số 212). Gặp gỡ Chúa Giêsu qua việc “chia sẻ chứng từ, các bài hát, giờ chầu, suy niệm Lời Chúa, và thậm chí là sử dụng các mạng xã hội cách khôn ngoan” (số 214). Những cách thức như thế hẳn sẽ hấp dẫn các bạn trẻ hơn là việc chỉ thụ động lắng nghe những bài thuyết giáo nặng nề, vì các bạn trẻ có cơ hội nói lên tâm tình của mình, chia sẻ với nhau những cảm nhận, những suy nghĩ cá nhân về đời sống đức tin, đặc biệt, có thể thưa chuyện với Chúa cách thân mật, gần gũi trong bầu khí của yêu thương. 

Cùng với việc mời gọi phải tạo điều kiện để các bạn trẻ đi sâu hơn vào Lời rao giảng tiên khởi, Đức Thánh Cha không quên gợi mở trục thứ hai trong hành trình lớn lên trong Chúa Kitô mà các bạn trẻ cần được hướng dẫn, đó là “triển nở trong tình huynh đệ” (số 215).

Trong Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng[6]khi phân tích về giới răn mới mà Chúa Giêsu đã ban cho các môn đệ trong Bữa Tiệc Ly, “Đây là điều răn của Thầy: anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (Ga 15,12), Đức Thánh Cha cho biết, giới răn này là trọng nhất trong các giới răn vì xác định rõ ràng nhất căn tính người môn đệ của Chúa: “Mọi người sẽ nhận biết anh em là môn đệ của Thầy: là anh em có lòng yêu thương nhau” (Ga 13,35). Đàng khác, ngài còn cho rằng, theo các tác giả Tân Ước, tâm điểm của sứ điệp luân lý của Tin Mừng chính là tình yêu đối với tha nhân: “ai yêu thương thì đã chu toàn Lề Luật... yêu thương là chu toàn Lề Luật vậy” (Rm 13,8.10). Hơn nữa, “giới răn yêu thương không chỉ thu tóm lề luật mà còn là tâm điểm và mục đích của lề luật”, là cuộc đời của người kitô hữu, một cuộc đời được thánh Phaolô mô tả như một hành trình tăng trưởng trong đức ái.

Vì thế, Đức Thánh Cha xác quyết, “nếu tình huynh đệ là “điều răn mới” (Ga 13,34), “là sự chu toàn Lề Luật” (Rm 13,10) và là cách tốt nhất để thực hiện tình yêu đối với Thiên Chúa, thì nó phải chiếm một vị trí chính yếu trong chương trình đào tạo và thăng tiến người trẻ” (số 215). Vậy nên, ngài nhắc nhở, thay vì, đưa ra những bài thuyết giáo về đời sống luân lý như: “sự dữ trong thế giới ngày nay, về đức khiết tịnh, về hôn nhân, về kiểm soát sinh sản và các chủ đề khác” thì hãy “kết hợp rõ ràng với những phương tiện và nguồn lực khác nhau để giúp người trẻ triển nở trong tình huynh đệ, sống như anh em với nhau, giúp đỡ lẫn nhau, xây dựng cộng đoàn, phục vụ người khác, gần gũi với người nghèo” (số 214). Đây rõ ràng là những gợi ý cho các chương trình Mục vụ Giới trẻ, cần biết quan tâm nhiều hơn đến việc thiết kế những hành động cụ thể, thiết thực; cần để người trẻ tiếp cận với luân lý Kitô giáo qua những thực hành bác ái với tha nhân, qua việc “đi ra” khỏi sự bảo đảm và tiện nghi của bản thân để đến với người khác, đặc biệt, đến với những người nghèo để phục vụ, giúp đỡ, qua việc “đứng lên” để dấn thân góp phần xây dựng cộng đoàn theo tinh thần Tin Mừng.

Tóm lại, “bất cứ dự án giáo dục hay chương trình thăng tiến nào cho người trẻ chắc chắn cũng phải bao gồm việc đào tạo giáo lý và luân lý” (số 213), nhưng đừng lý thuyết hóa giáo lý và luân lý của Giáo Hội mà hãy thực hành hóa, hay hành động hóa những kiến thức đó bằng cách tạo thêm những cơ hội thuận lợi để người trẻ gặp gỡ được Chúa và gặp gỡ được người khác.

III. Các môi trường phù hợp.

Từ thực trạng nhiều người trẻ cảm thấy bị bỏ rơi khi không được quan tâm, cảm thấy bị “mồ côi” khi lạc lõng trong các mối tương quan với người thân, cảm thấy bị trốc gốc khi phải kế thừa những ước mơ thất bại từ cha mẹ, khi phải đối diện với những giấc mơ bị thiêu rụi bởi sự bất công, bạo lực xã hội và ích kỷ, Đức Thánh Cha thấy thật cần thiết, ngay trong lúc này, “chúng ta phải tạo ra một môi trường hấp dẫn và đầy tình huynh đệ, nơi đó, người trẻ có thể sống có định hướng” (số 216). Ngài cho rằng: “các tổ chức của chúng ta cần tạo cho người trẻ không gian của riêng họ..., để họ cảm thấy được đón tiếp và có thể đi lại tự nhiên và tin cậy để gặp gỡ những người trẻ khác” (số 218). Nói cách khác, ngài mời gọi chúng ta tạo ra các môi trường phù hợp cho các bạn trẻ.

1. Một môi trường đậm tình gia đình (x. số 217)

Đức Thánh Cha dùng hình ảnh “dựng nhà” là dựng một “gia đình” để nói lên đặc tính đầu tiên của một môi trường phù hợp với người trẻ mà Giáo Hội cần phải tạo nên. Các nghị phụ cũng cho rằng “Giáo Hội phải trở nên một ngôi nhà đầy tình yêu thương[7]. Trong sứ điệp gửi cho giới trẻ Việt Nam dịp Đại Hội Giới Trẻ Giáo Tỉnh Miền Bắc vào tháng 11 năm 2019, Đức Thánh Cha lưu ý các người trẻ: “Hơn nữa, là những người đã chịu Phép Rửa, các con được thừa hưởng một căn nhà khác lớn hơn, đó là Giáo Hội. Giáo Hội là một ngôi nhà. Là ngôi nhà của các con.” Ngôi nhà đó không chỉ là một nơi để lưu trú, nhưng còn là nơi để mọi người nhận ra mình thuộc về một gia đình, gia đình con cái Thiên Chúa.

Để ở nơi môi trường đậm tình gia đình này, các người trẻ học cảm nhận mình được liên kết với người khác qua một mối quan hệ liên đới vượt trên sự thực dụng hay sứ vụ, cảm nhận được đời sống của mình đượm “tình người” hơn, cũng như, tạo lập những mối dây liên kết bằng những hành động hằng ngày đơn giản ai cũng làm được. Nhờ đó, cuộc đời của bạn trẻ bớt lạnh lẽo, bớt thờ ơ và vô danh, là tình trạng mà chúng ta vẫn thường chứng kiến nơi các gia đình hiện đại.Theo đó, người trẻ ít được quan tâm vì cha mẹ phải lo toan đến cơm áo gạo tiền; người trẻ ít có cơ hội tương tác với người xung quanh vì chỉ đóng khung môi trường sống của mình trong phòng riêng, trong lớp học; người trẻ lạ lẫm với tình người vì tiếp cận thường xuyên trong một thế giới ảo được tạo nên bởi công nghệ máy móc...

Tuy nhiên, để có được một môi trường đậm tình gia đình, Đức Thánh Cha nhắc nhở, một mái nhà, như chúng ta biết rất rõ, cần được chung tay dựng xây. Ngài còn nhấn mạnh, không ai được phép thờ ơ hay đứng ngoài cuộc, vì mỗi người là một viên đá cần thiết để xây nên ngôi nhà ấy. Như thế, điều này không là ngoại lệ với bất cứ ai. Nói cách khác, mọi người, không chỉ riêng người trẻ, đều phải ý thức về trách nhiệm của mình, về sự góp phần của mình trong việc xây dựng ngôi nhà này, trong việc xây dựng môi trường đậm tình gia đình này.

Ngoài ra, Đức Thánh Cha không quên mời gọi hết thảy chúng ta, những người con của Giáo Hội, hãy xin Chúa ban ơn. Gia đình Giáo Hội là gia đình con cái Thiên Chúa, nên thật hợp lẽ khi chúng ta nhận thức được vai trò gia chủ của Chúa. Hơn nữa, với ơn Chúa, chúng ta cảm nhận được sự tái sinh, và với bàn tay chăm sóc quan phòng của Thiên Chúa, chúng ta mới có thể ước mơ về một thế giới đầy tình người hơn. Ngoài ra, chỉ nhờ ơn Chúa, chúng ta học biết kiên nhẫn, học biết tha thứ lẫn nhau, và bắt đầu lại mỗi ngày, là những điều cần thiết để kiến tạo những mối liên kết vững chắc, cụ thể, là mối liên kết của những người thuộc về một gia đình.

2. Một môi trường đậm tình bằng hữu (số 218)

Đối với người trẻ, một môi trường đậm tình gia đình là cần thiết nhưng vẫn chưa thật đầy đủ. Họ mong muốn có một không gian cảm thấy được đón tiếp và có thể đi lại tự nhiên, một không gian tin cậy để gặp gỡ những người trẻ khác khi đau khổ chán chường, hay khi vui mừng hân hoan. Khi đề cập đến điều này, Đức Thánh Cha muốn chúng ta quan tâm nhiều đến một không gian cụ thể, đến một nơi chốn rõ ràng dành cho người trẻ, cũng như quan tâm đến thái độ ân cần của tấm lòng mục tử.

Về nơi chốn dành cho người trẻ, Đức Thánh Cha chia sẻ: “những nơi như thế đã được thực hiện ở một số nhà thờ có các nhà sinh hoạt và các trung tâm dành cho người trẻ”. Mục đích của những nơi chốn như thế không gì hơn là tạo cho người trẻ một không gian để gặp gỡ Chúa qua các hoạt động cầu nguyện và suy niệm, hay chia sẻ Lời Chúa. Ngoài ra, đây còn là không gian để người trẻ gặp gỡ nhau hầu có thể sống kinh nghiệm của tình bằng hữu, chia sẻ niềm say mê âm nhạc, giải trí, thể thao... May mắn, không ít các giáo xứ trong giáo phận cũng có những nhà sinh hoạt nhằm phục vụ các đoàn thể. Nhiều giáo xứ do nhiều điều kiện, nhiều hoàn cảnh khác nhau chưa có nhà sinh hoạt thì các cha xứ tận dụng những không gian khả dĩ để tạo nên những nơi chốn giúp mọi người có thể gặp gỡ và tổ chức các hoạt động liên quan đến đời sống đức tin. Tuy nhiên, các nhà sinh hoạt hiện nay vẫn chưa phát huy hết các công năng của chúng. Hay nói rõ hơn, các nhà sinh hoạt thường được sử dụng cho các lớp giáo lý, cho các buổi hội họp của các đoàn thể nhưng lại ít có những hoạt động dành cho người trẻ. Hoặc nếu có, số lượng người trẻ tham gia cũng giới hạn. Có lẽ, có nhiều nguyên nhân, nhưng chắc hẳn có một nguyên nhân cần xét tới là người trẻ chưa nhận ra nơi đó dành cho mình.

Vì vậy, một yếu tố không kém phần quan trọng được Đức Thánh Cha gợi ra, đó là khung cảnh của không gian này cần thiết phải có sự thân thiện. Thân thiện qua thái độ tiếp đón của chúng ta. Thân thiện qua một không gian luôn mở rộng cửa. Thân thiện qua việc các người trẻ có thể tới lui, gặp gỡ, tổ chức các sự kiện mà không phải bận tâm nhiều đến chi phí. Một sự thân thiện thật sự và đúng mức sẽ giúp người trẻ nhận ra các nhà sinh hoạt của giáo xứ là ngôi nhà của mình, là nơi sống tình bằng hữu. Và khi đã xem đây là ngôi nhà của mình, một ngôi nhà đậm tình thân thiện, người trẻ sẽ đến và lưu lại thường xuyên hơn. Đây thật là cơ hội quý báu để tạo nên sự gặp gỡ giữa Giáo Hội với người trẻ, giữa giáo xứ với người trẻ, giữa chủ chăn với người trẻ. Tông huấn cho rằng, bằng cách đó, chúng ta mở đường cho việc loan báo sứ điệp Tin Mừng thiết yếu qua sự tiếp xúc cá nhân, là cách mà không một phương thế mục vụ nào có thể thay thế được.

3. Một môi trường để học hỏi và thăng tiến

Một khi người trẻ sẵn sàng và thường xuyên lui tới các nhà sinh hoạt của các giáo xứ, họ không chỉ sẽ dễ dàng mở lòng để đến với Chúa Kitô nơi Thánh Lễ, mà còn dễ dàng mở lòng để thiết lập những tình bạn cùng niềm tin, cùng sở thích, cùng sự quan tâm. Như thế, họ sẽ có dịp trao đổi và chia sẻ với nhau để cùng hoàn thiện bản thân. Vậy nên, có thể nói rằng môi trường Giáo Hội tạo nên cho người trẻ cũng đồng thời là môi trường để học hỏi và thăng tiến, vừa trong đời sống đức tin, vừa trong đời sống nhân bản.

Trong Tông huấn, Đức Thánh Cha nhắc đến các nhóm mang tính cơ cấu ít nhiều (x. số 219). Và khi đề cập đến nhóm cơ cấu, chúng ta đề cập đến những nhóm có tổ chức, có mục đích, có hoạt động cụ thể. Hơn nữa, nhóm có nhiều loại hình khác nhau: nhóm lớn, nhóm nhỏ, nhóm hoạt động, nhóm bạn hữu, nhóm hội thảo... Nhờ sự hiện diện của nhóm, “cá nhân không còn sống đơn độc mà phải sinh hoạt với những người xung quanh[8]. Và do đó, “ảnh hưởng của những người xung quanh sẽ một phần lớn tạo thành cá tính con người... và sự phát triển con người[9].

Vậy nên, Đức Thánh Cha cho rằng, với việc hình thành các nhóm như thế, những kỹ năng xã hội và tương giao của người trẻ sẽ được củng cố. Thật vậy, một trong những vấn đề mà người trẻ Việt Nam ngày nay đang đối diện là sự hạn chế trong các kỹ năng xã hội và giao tiếp. Một bài viết trên website tuoitrephuyen.vn nhận định: “Một trong những hạn chế của thanh thiếu niên Việt Nam là: có thể các em rất giỏi kiến thức xã hội, giỏi các môn tự nhiên nhưng khi được giao việc cụ thể; tham gia tranh luận một số vấn đề thì trở nên lúng túng.[10] Họ lúng túng vì thiếu các kỹ năng xã hội và giao tiếp. Bài viết cũng cho biết, làm việc nhóm, sinh hoạt nhóm là yếu tố cần thiết để cung cấp những kỹ năng này. Vì lẽ, “nhóm làm việc tạo ra một tinh thần hợp tác, phối hợp[11]nên người trẻ sẽ học biết chia sẻ, biết lắng nghe, biết hợp tác, biết tôn trọng người khác. Những kỹ năng này sẽ giúp người trẻ xây dựng được mối quan hệ tốt với gia đình, bạn bè và những người xung quanh.

Cách riêng, đối với nhóm trẻ Công giáo, Đức Thánh Cha chia sẻ: “Kinh nghiệm nhóm cũng là một thuận lợi rất lớn để chia sẻ đức tin và giúp nhau làm chứng” (số 219). Trước hết, vì “nhóm thường được hình thành do một hoàn cảnh cụ thể, và hoàn cảnh này thiết lập đồng thời ảnh hưởng trên các mối tương quan giữa các thành viên với nhau[12], do đó, một nhóm trẻ cùng quy tụ lại với nhau với mục đích hoạt động đức tin thì sẽ quy tụ những người cùng một niềm tin nên có cơ hội vừa sống niềm tin của mình, lại vừa chia sẻ niềm tin của mình cho các thành viên khác trong nhóm. Lại nữa, vì “nhóm là tập hợp của những người theo đuổi một mục tiêu chung, liên kết với nhau trong cùng một công việc và hợp lực để theo đuổi công việc ấy[13]; vậy nên, khi những bạn trẻ Công giáo cùng quy tụ với nhau thường hướng đến việc sống đức tin bằng những hoạt động cụ thể như: phục vụ, từ thiện..., sẽ làm cho đức tin được vững vàng hơn, đức tin thăng tiến nhờ đức ái. Và qua đó, họ sẽ cùng nhau làm chứng cho niềm tin của mình giữa xã hội. Vì thế, Đức Thánh Cha cho rằng, người trẻ có khả năng dẫn dắt người trẻ khác và sống đời Tông đồ đích thực giữa những người bạn của mình (số 219). Nói rõ hơn, họ lớn lên mỗi ngày trong Đức Kitô.

IV. Mục vụ giới trẻ trong môi trường giáo dục

Trong phần tiếp theo từ số 221-223 của Tông huấn, Đức Thánh Cha đề cập đến môi trường giáo dục, cụ thể là trường học, vì đây là môi trường thuận tiện để tiếp cận thiếu nhi và người trẻ. Ngài nhận định rằng: “trường học là nơi ưu việt để phát triển con người” (số 221), và “trường học Công giáo vẫn là nơi chính yếu để loan báo Tin Mừng cho người trẻ” (số 222). Vì thế, ngài đưa ra một số chỉ dẫn về giáo dục, nói chung, và về học đường, nói riêng, cùng với một số vấn đề liên quan hầu giúp giáo dục luôn luôn đi đúng hướng và thực hiện đúng vai trò của mình.

1. Mục đích của giáo dục: 

  Giúp người trẻ trở thành một con người mạnh mẽ, thống nhất, chủ động, và có khả năng cống hiến (số 221).

  Giúp người trẻ biết chất vấn, ngăn ngừa người trẻ không bị u mê bởi cái tầm thường, thúc đẩy người trẻ tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời (số 223).

2. Nội dung của giáo dục:

Trong khi giáo dục xã hội lưu tâm quá nhiều đến đào tạo về văn hóa cho người trẻ đến nỗi chỉ hướng người trẻ đến những lối sống tầm thường phù phiếm, những thành công rẻ tiền, hạ giá sự hy sinh, và một giáo dục đem lại hiệu quả tức thời theo kiểu “mì ăn liền”, Đức Thánh Cha lại mời gọi chúng ta không thể tách rời việc giáo dục tâm tinh ra khỏi đào tạo văn hóa (số 223). Ngài nói rằng, đó là quyền lợi mà người trẻ đáng được hưởng. Theo đó, tri thức nhân văn và phát triển nhân bản cần đi đôi với nhau nhằm bảo vệ sự khôn ngoan. Đồng thời, cùng với sự hỗ trợ của đời sống tâm linh, người trẻ mới có đủ nghị lực, sức mạnh để không bị lung lạc bởi những thứ quyến rũ tràn ngập ngày nay làm xao lãng khỏi cuộc tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời. Lại nữa, nhờ đó, người trẻ vượt thắng được những trào lưu tiêu thụ về văn hóa đang làm tê liệt xã hội bằng những chọn lựa năng động và quyết liệt, bằng sự tìm tòi, hiểu biết và chia sẻ.

3. Những điều cần xem xét

a. Khi nhìn lại các hoạt động giáo dục trong các trường học của Giáo Hội, Đức Thánh Cha đưa ra một vài tồn tại để giúp nhận biết, khắc phục và hoàn thiện các hoạt động mục vụ. Cụ thể (số 221):

  Nhiều trường thường tập chú vào một kiểu giáo dục đức tin nào đó ít có khả năng khơi dậy những kinh nghiệm đức tin lâu bền.

  Một số trường dường như được tổ chức chỉ để bảo tồn chính mình: sợ thay đổi. Thậm chí, nhiều trường học trở nên “hầm trú ẩn” bao bọc các học sinh tránh xa những sai lầm “từ bên ngoài”.

b. Điều này dẫn đến những hậu quả đáng tiếc (số  221):

  Học sinh cảm thấy có một khoảng cách vời vợi giữa những gì họ học được và thế giới họ đang sống.

  Những gì họ được dạy về các giá trị tôn giáo và luân lý không hề chuẩn bị cho họ khả năng chống đỡ trước một thế giới chế nhạo chúng.

  Người trẻ không được học cách cầu nguyện và thực hành đức tin khả dĩ đứng vững được giữa nhịp sống vội vã của xã hội.

c. Những điều các trường học cần thực hiện (số 222):

  Sẵn sàng canh tân và phục hưng các trường học và đại học theo hướng “mở ra” truyền giáo.

  Đối thoại ở mọi cấp bậc, các phương thức liên ngành và xuyên ngành.

  Cổ võ nền văn hóa gặp gỡ.

  Khẩn thiết tạo lập các mạng lưới“bằng cách mở ra bên ngoài và nhằm để đề nghị những giải đáp “cụ thể” cho “những vấn đề của nhân loại”[14].

  Lựa chọn phục vụ những người thấp kém nhất, những người bị xã hội bỏ rơi.

  Tăng khả năng hội nhập kiến thức của trí óc với con tim và đôi tay.

V. Những lĩnh vực cần được phát triển

Với mong muốn Phúc âm hóa người trẻ trong mọi cơ hội có thể, hay nói đúng hơn, Đức Thánh Cha mong muốn Giáo Hội cùng đi vào những lãnh vực khác nhau, đạo cũng như đời, có sự tham gia của người trẻ để giúp người trẻ nhận ra sự hiện diện của Chúa Kitô, Đấng đang sống và gặp gỡ Ngài. Chắc chắn những lãnh vực này sẽ góp phần không nhỏ làm cho những hoạt động mục vụ giới trẻ được phong phú hơn.

1. Đời sống nội tâm (số 224)

Đức Thánh Cha nhận biết có nhiều người trẻ đã học biết cảm nếm sự thinh lặng và sống thân mật với Chúa. Không những thế, ngày càng có nhiều nhóm trẻ tập hợp để tôn thờ Thánh Thể và cầu nguyện dựa trên Lời Chúa. Đây thật sự là một tin vui cho những ai đang đồng hành với người trẻ. Bởi lẽ, thông thường khi nói đến người trẻ, chúng ta sẽ nghĩ ngay đến một không gian với những hoạt động náo nhiệt. Tuy nhiên, theo lời chia sẻ của Cha Phaolô Nguyễn Thái Sơn SJ., đặc trách linh thao cho sinh viên và giới trẻ, trong bài phỏng vấn đăng trên Vatican News ngày 09/12/2019, có khoảng từ 1.000 đến 1.500 số người trẻ tham dự, bao gồm học sinh lớp 12, sinh viên, và giới trẻ[15]. Hoặc như trang thông tin của Cầu nguyện Taize[16] cho biết, một số đông người trẻ từ khắp nơi trên thế giới được tiếp đón tại Taizé để gặp gỡ nhau và cầu nguyện với nhau, đôi khi có cùng một thời điểm sự quy tụ lên đến hơn 5.000 người. Và còn nhiều con số biết nói khác để cho thấy giữa những vồn vã của xã hội, tự trong sâu thẳm của tâm hồn, người trẻ vẫn yêu thích sự thinh lặng, yêu thích đời sống cầu nguyện, người trẻ vẫn khao khát được gặp gỡ Thiên Chúa. Vậy nên, Đức Thánh Cha gợi ý: “chỉ cần tìm ra cách thức và kiểu mẫu thích hợp để giúp họ dấn thân vào kinh nghiệm quý giá này”. Theo ý hướng này, thiển nghĩ, nếu chúng ta sử dụng “Ý Lực Sống”, những câu Lời Chúa trích từ bài Tin Mừng Chúa Nhật hàng tuần đã được dệt nhạc và đang được phổ biến trong giáo phận, để giúp người trẻ cầu nguyện, thì đó cũng là cách cầu nguyện cần được nghiên cứu và lan rộng.

Bên cạnh đó, Đức Thánh Cha dùng lời của các nghị phụ trong số 51 của Văn kiện kết thúc THĐGM lần thứ XV để nhắc chúng ta không ngừng quan tâm đến phụng vụ. Theo đó, trong nhiều bối cảnh, giới trẻ Công giáo mong muốn có được một đường lối phụng vụ mới mẻ, đích thực và vui tươi, đem đến cho họ những giờ phút cầu nguyện và những buổi cử hành bí tích có thể lay động đời sống thường ngày. Khi nói như thế, chúng ta đừng vội vàng nghĩ rằng Đức Thánh Cha cùng các nghị phụ muốn thay đổi phụng vụ. Nhưng theo như cách trình bày của các nghị phụ tại THĐGM thì ở một số nơi, việc tham dự các cử hành bí tích và Thánh Lễ Chúa Nhật “bị coi là giới luật đạo đức hơn là một cuộc gặp gỡ hân hoan với Chúa Phục Sinh và cộng đồng[17]. Điều đó làm cho phụng vụ trở nên thiếu sức sống, thiếu hấp dẫn với tâm thức của người trẻ. Do đó, các nghị phụ đề nghị cần phải giáo dục để người trẻ sống cuộc cử hành theo chiều sâu và bước vào sự phong phú của Mầu Nhiệm[18]. Vậy nên, Đức Thánh Cha nhấn mạnh, “thật quan trọng nếu biết quý trọng những thời nhịp mạnh nhất của năm phụng vụ, đặc biệt là Tuần Thánh, lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, và Giáng Sinh”. Nói cách khác, chúng ta cần giúp người trẻ sống kinh nghiệm niềm vui đức tin trong các cử hành phụng vụ của Hội Thánh.

2. Các hoạt động mang tính phục vụ (số 225)

Trong xã hội, nhiều hoạt động giúp ích tha nhân thu hút sự tham gia của nhiều người trẻ. Họ hăng hái giúp các thí sinh đại học đến các trường thi trong các dịp “tiếp sức mùa thi”. Họ sẵn sàng hy sinh thời gian, công sức để thực hiện các chiến dịch “mùa hè xanh” tại các vùng núi, vùng quê. Họ nhiệt tình tham gia chương trình hiến máu nhân đạo để cứu giúp các bệnh nhân,... Có thể khẳng định, người trẻ luôn yêu thích và không ngại dấn thân trong các hoạt động mang tính phục vụ tha nhân, phục vụ cộng đồng. Đức Thánh Cha cũng có nhận xét như thế khi nói rằng, nhiều người trẻ được lôi cuốn bởi các cơ hội giúp đỡ người khác, nhất là trẻ em và người nghèo.

Vậy nên, Đức Thánh Cha kêu gọi chúng ta cần quan tâm đến lãnh vực này trong các hoạt động mục vụ dành cho người trẻ. Vì lẽ, nh